Ο εκδημοκρατισμός της Ιστοριογραφίας: Ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας

Ιωάννα Πετροπούλου

Ιωάννα Πετροπούλου

Ιστορικός, Ερευνήτρια Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών

Υλικό εισήγησης

Σημειώσεις εισήγησης

Αντικείμενο της συνομιλίας μας είναι η παραγωγή γραπτής ιστορίας από τους ελληνικούς πληθυσμούς που οικούν το χώρο της Μικράς Ασίας κατά την περίοδο ανάδυσης της εθνικής συνείδησης – από τα μέσα του 19ου αι. και έπειτα. Θα διαπιστώσουμε ότι η υπό διαμόρφωση ιστοριογραφία διανύει την πορεία από το Γένος στο ́Εθνος. Δηλαδή, από το προ-εθνικό στάδιο του θρησκευτικού οικουμενισμού -όπου η ιστοριογραφική παραγωγή είναι ελάχιστη- μεταβαίνει στην περίοδο της εκκοσμίκευσης –όπου, τότε, η παραγωγή αυξάνει θεαματικά.

Η διάδοση της ελληνικής εθνικής ιδέας δημιουργεί μια νέα αίσθηση του ανήκειν στους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τούτο όχι απλώς αποτυπώνεται στο πεδίο της ιστοριογραφίας αλλά και δρα ως καταλύτης: επιταχύνει την ιστοριογραφική παραγωγή εντός και εκτός Ελλάδος και συγκροτεί ένα νέο σώμα «εθελοντών» (λογίων/ ιστοριοδιφών και, αργότερα, επαγγελματιών ιστορικών). Το ρεύμα του εθνικισμού ως ιστορικό φαινόμενο ωθεί τους συγγραφείς στην σύνταξη ιστορίας όπου η θύραθεν παιδεία λειτουργεί ως ιστορική πηγή. Η ιστορία συνιστά λοιπόν «το όχημα» της εθνικής ιδέας.

Για να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία της ελληνικής ιστοριογραφίας στη χριστιανική Ανατολή, σε αδρές γραμμές, τέμνουμε τον χρόνο σε τέσσερεις χρονικές περιόδους αρχίζοντας από τον 18ο αιώνα. Οι συγκεκριμένες περίοδοι, επικαθορίζονται από τρεις μεγάλες, διακριτές, ιστορικές τομές: την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους, την έναρξη των μεταρρυθμίσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Τανζιμάτ), και την θεσμική όργάνωση της Παιδείας στην Κωνσταντινούπολη.