Δεν θα το βρεις: το δαχτυλίδι του Γύγη και οι «σοφιστικές» του καταβολές

Χλόη Μπάλλα

Χλόη Μπάλλα

Επίκουρη Καθηγήτρια Αρχαίας Φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης (Tμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών)

Αν βρίσκαμε το μαγικό δαχτυλίδι του Γύγη, που θα μας έκανε αόρατους, τι λόγο θα είχαμε να είμαστε δίκαιοι; Αυτό είναι το ερώτημα που θέτει ο Γλαύκων -γνωστό και ως ‘πρόκληση του Γλαύκωνα’ και που πυροδοτεί τον διάλογο της πλατωνικής Πολιτείας. Για να το απαντήσει, ο Σωκράτης θα σχεδιάσει το ιδανικό δίκαιο πολίτευμα ως μοντέλο του δίκαιου ανθρώπου, αλλά και θα παρουσιάσει αυτό που ο ίδιος ο Πλάτων πρέπει να θεωρούσε ως περιεχόμενο της γνήσιας φιλοσοφίας. Συχνά δίνεται η εντύπωση ότι η πρόταση του Σωκράτη συνιστά απάντηση σε προηγούμενους επαγγελματίες δασκάλους, που περιγράφονται ως σοφιστές. Σε αυτή την εντύπωση συνηγορεί οπωσδήποτε η εικόνα του σοφιστή Θρασύμαχου στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας, αλλά και μια ευρύτερη πρόσληψη των ονομαζόμενων σοφιστών ως δασκάλων — μεταξύ άλλων– του άδικου λόγου. Τι δείχνουν όμως οι πηγές μας για την ύπαρξη επιχειρημάτων που θα υποστήριζαν το «δίκαιο του ισχυρότερου»;

Μπορούμε, άραγε, να βρούμε στα σωζόμενα κείμενα κάποια ένδειξη για το ότι άνθρωποι σαν τον Αντιφώντα ή τον Κριτία υποστήριζαν μια τέτοιου είδους «ηθική»; Και, αν τέτοια ένδειξη δεν μπορεί να βρεθεί, τότε ποιοι είναι οι μύριοι που κατά τον Γλαύκωνα θα συμφωνούσαν ότι το βασικό κίνητρο της ανθρώπινης φύσης είναι η πλεονεξία, ή τι λόγους έχει ο Πλάτων για να τους επικαλεστεί;

Συνέντευξη

Μαγνητοσκόπηση