«Χίλιες και μία» ερμηνευτικές προσεγγίσεις της Αντιγόνης του Σοφοκλή

Ευφημία Καρακάντζα

Ευφημία Καρακάντζα

Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών

Στόχος της παρούσας εισήγησης είναι να υποδείξει το πλήθος των ερμηνευτικών προσεγγίσεων που διατυπώθηκαν για την Αντιγόνη του Σοφοκλή κατά την σύγχρονη εποχή – εξ ού και ο παιγνιώδης της τίτλος. Θα αναλύσουμε καταρχάς την κυρίαρχη ερμηνεία της διάστασης μεταξύ θεϊκού και ανθρώπινου νόμου, και κατ’ επέκταση μεταξύ της πόλεως και της οικογένειας, για να καταδειχτεί ότι αυτή η ερμηνεία είναι πρωτίστως εγελιανή (Hegel, Φαινομενολογία του Πνεύματος, 1807) και δεν υποστηρίζεται απαραίτητα από την αρχαία σκέψη της κλασικής περιόδου. Η επανατοποθέτηση των ενεργειών του Κρέοντα και της Αντιγόνης στα ιστορικά τους συμφραζόμενα (με την βοήθεια του εξαίρετου άρθρου της Sourvinou-Inwood, “Assumptions and the Creation of Meaning: Reading Sophocles’ Antigone”, JHS 1989, 109, 134-48) θα βοηθήσει τον μελετητή / καθηγητή να επαναπροσδιορίσει την καθιερωμένη ερώτηση που τίθεται στο πλαίσιο της διδασκαλίας του έργου στο Λύκειο ‘ποιος έχει δίκιο, ο Κρέοντας ή η Αντιγόνη;’ και να μετριάσει την απόλυτα αρνητική είτε την απόλυτη θετική διάσταση που αποδίδεται συνήθως στον Κρέοντα και την Αντιγόνη αντίστοιχα.

Για να συμπληρωθεί το ‘τοπίο’ των ερμηνειών θα αναφέρουμε επίσης την πολιτική, ψυχαναλυτική (λακανική), και φεμινιστική προσέγγιση της τραγωδίας. Τέλος, θα προταθεί η ερμηνεία της ομιλήτριας, σύμφωνα με την οποία η άμεση σύνδεση της Αντιγόνης με τον θάνατο ερμηνεύεται με τις αρχές ενός ‘μετά-ανθρωπισμού’ (pοsthumanism) που είναι ένα εξαιρετικά επίκαιρο ‘παράδειγμα’ στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε.

Συνέντευξη

Μαγνητοσκόπηση